Sinüzit veya daha doğru ifadeyle rinosinüzit, burun ve sinüsleri döşeyen dokuların iltihaplanmasıdır. Burun tıkanıklığı, koyu burun akıntısı, yüzde basınç veya ağrı ve koku duyusunda azalma sık belirtilerdir. Akut vakaların büyük bölümü viral enfeksiyonlarla ilişkilidir ve antibiyotik gerektirmez. Belirtilerin 10 günden uzun sürmesi, düzelirken yeniden kötüleşmesi veya 12 haftadan uzun devam etmesi daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
Sinüsler nedir?
Sinüsler alın, yanak ve göz çevresindeki yüz kemiklerinin içinde bulunan, burun boşluğuyla bağlantılı hava dolu boşluklardır. İç yüzleri mukus üreten mukoza ile kaplıdır.
Normalde bu salgı küçük kanallar yoluyla burun içine boşalır. Enfeksiyon, alerji veya anatomik daralma nedeniyle mukoza şiştiğinde drenaj bozulabilir, basınç ve dolgunluk hissi oluşabilir.
Sinüzitin belirtileri nelerdir?
Sık görülen belirtiler:
- Burun tıkanıklığı,
- Burundan veya genizden koyu akıntı,
- Yüzde basınç, dolgunluk veya ağrı,
- Koku duyusunda azalma,
- Baş ağrısı,
- Üst çene veya dişlerde basınç,
- Öksürük,
- Ağız kokusu,
- Halsizlik.
Tek başına baş ağrısı sinüzit tanısı koydurmaz. Migren gibi baş ağrısı hastalıkları da göz ve yüz çevresinde basınç hissi oluşturabilir.
Soğuk algınlığı ile sinüzit arasındaki fark nedir?
Viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında burun akıntısı, tıkanıklık, boğaz ağrısı ve öksürük sık görülür. İlk günlerde belirtiler artabilir, daha sonra genellikle azalmaya başlar.
Akut bakteriyel rinosinüzit daha çok şu örüntülerde düşünülür:
- Belirtilerin 10 günden uzun süre düzelmeden devam etmesi,
- Yüksek ateş ve belirgin yüz ağrısı gibi ağır belirtilerin birkaç gün sürmesi,
- Kişi düzelmeye başlamışken yeniden belirgin biçimde kötüleşme.
Bu ayrım doktor değerlendirmesiyle yapılır.
Sarı veya yeşil akıntı bakteriyel enfeksiyon demek mi?
Hayır. Viral enfeksiyonlarda da burun salgısı beyaz, sarı veya yeşil olabilir. Renk değişimi bağışıklık hücreleri ve mukusun yoğunluğuyla ilişkilidir.
Bu nedenle yalnızca akıntının rengini gerekçe göstererek antibiyotik başlamak doğru değildir.
Akut ve kronik sinüzit arasındaki fark nedir?
Akut rinosinüzit çoğunlukla dört haftadan kısa sürer ve en sık viral enfeksiyonlarla ilişkilidir.
Kronik rinosinüzit ise belirtilerin 12 haftadan uzun devam ettiği farklı bir hastalık grubudur. Uzun süren burun tıkanıklığı, geniz akıntısı, koku kaybı ve yüzde dolgunluk ön planda olabilir.
Kronik sinüzit yalnızca “geçmeyen enfeksiyon” değildir. Alerji, nazal polip, bağışıklık yanıtı ve anatomik faktörler rol oynayabilir.
Sinüzit baş ağrısı yapar mı?
Sinüs iltihabı yüz ve baş bölgesinde basınç oluşturabilir. Ancak sinüs baş ağrısı sanılan kişilerin bir bölümünde altta migren bulunabilir.
Özellikle bulantı, ışık veya ses hassasiyeti ve tekrarlayan zonklayıcı baş ağrısı varsa baş ağrısının farklı nedenleri de değerlendirilmelidir.
Sinüzitte antibiyotik ne zaman kullanılır?
Akut sinüzitlerin büyük bölümü viraldir ve antibiyotik gerektirmez. CDC, birçok sinüs enfeksiyonunun kendi kendine iyileşebileceğini belirtir.
Bakteriyel sinüzit düşünüldüğünde bile bazı hafif olgularda doktor kontrollü izlem seçebilir. Antibiyotik kararı belirtilerin süresi, şiddeti, yaş ve risk faktörlerine göre verilir.
Kalan eski antibiyotikleri kullanmak veya muayenesiz antibiyotik başlamak uygun değildir.
Sinüzitte evde neler yapılabilir?
Hafif viral belirtilerde:
- Yeterli sıvı almak,
- Dinlenmek,
- Tuzlu suyla burun temizliği yapmak,
- Sigara dumanından uzak durmak,
- Uygun hastalarda ağrı kesici kullanmak
rahatlama sağlayabilir.
Burun yıkamasında kullanılan su güvenli olmalı ve ekipman temiz tutulmalıdır. Burun açıcı spreylerin uzun süre kontrolsüz kullanılması rebound tıkanıklık yapabileceği için kullanım süresine dikkat edilmelidir.
Alerji sinüziti etkiler mi?
Alerjik rinit burun mukozasında şişlik ve uzun süreli tıkanıklık yapabilir. Bu durum bazı kişilerde sinüs drenajını etkileyebilir.
Alerjide hapşırma, burun-kaşıntısı ve şeffaf akıntı daha belirgin olabilir. Alerji ve sinüzit aynı kişide birlikte de bulunabilir.
KBB muayenesinde neler yapılır?
KBB uzmanı burun içini ve boğazı değerlendirir. Gerektiğinde nazal endoskopi ile burun boşluğu ve sinüs açıklıkları ayrıntılı incelenebilir.
Kronik veya komplikasyon şüphesi olan vakalarda bilgisayarlı tomografi gerekebilir. Basit akut sinüzitte rutin görüntüleme çoğu zaman gerekli değildir.
Sinüzit ameliyatı ne zaman gündeme gelir?
Kronik sinüzitte uygun medikal tedaviye rağmen belirtiler devam ediyorsa, nazal polip veya anatomik tıkanıklık varsa endoskopik sinüs cerrahisi değerlendirilebilir.
Ameliyat her sinüzitin standart tedavisi değildir. Amaç sinüs drenajını iyileştirmek ve gerekli olduğunda hastalıklı dokuyu temizlemektir.
Hangi belirtilerde acil değerlendirme gerekir?
Sinüs enfeksiyonlarının ciddi komplikasyonları nadirdir; ancak göz ve beyin çevresindeki yapılara yakınlık nedeniyle önemlidir.
Aşağıdaki belirtilerde hızlı değerlendirme gerekir:
- Göz çevresinde belirgin şişlik veya kızarıklık,
- Görmede değişiklik veya çift görme,
- Çok şiddetli baş ağrısı,
- Ense sertliği,
- Bilinç değişikliği,
- Yüksek ateşle hızla kötüleşen genel durum,
- Bağışıklık sistemi baskılanmış kişide ağır belirtiler.
Sinüzit sık tekrarlıyorsa hangi nedenler araştırılır?
Yıl içinde çok sayıda benzer atak yaşanması veya şikâyetlerin tedaviye rağmen sürekli geri dönmesi durumunda yalnızca her atağı ayrı bir enfeksiyon olarak ele almak yeterli olmayabilir. KBB değerlendirmesinde sinüslerin havalanmasını ve burun fonksiyonlarını etkileyen altta yatan nedenler araştırılabilir.
Tekrarlayan yakınmalarda şu durumlar göz önünde bulundurulabilir:
- Alerjik rinit,
- Burun septumunda belirgin eğrilik,
- Nazal polipler,
- Kronik rinosinüzit,
- Diş kökenli maksiller sinüs enfeksiyonları,
- Sigara veya yoğun irritan maruziyeti,
- Nadir olarak bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar.
Özellikle tek taraflı ve kötü kokulu burun akıntısı, yalnızca bir yüzde basınç veya üst azı dişleriyle ilişkili yakınmalar varsa diş kaynaklı sinüzit olasılığı da değerlendirilir. Diş kökenli bir sorun tedavi edilmeden yalnızca tekrarlayan antibiyotik kullanmak kalıcı çözüm sağlamayabilir.
Kronik belirtilerde tedavi planı da akut enfeksiyondan farklıdır. Tuzlu suyla burun temizliği, uygun hastalarda intranazal kortikosteroidler, alerji kontrolü ve eşlik eden poliplerin değerlendirilmesi gibi basamaklar gündeme gelebilir. Tedavi, endoskopi ve görüntüleme bulgularına göre kişiselleştirilir.
Sonuç
Sinüzit belirtileri soğuk algınlığı, alerji ve migren gibi başka durumlarla kolayca karışabilir. Özellikle belirtilerin süresi ve seyri tanıda önemlidir. Çoğu akut vaka antibiyotiksiz iyileşirken, uzayan, tekrarlayan veya göz çevresinde şişlik gibi alarm bulguları oluşturan durumlarda KBB değerlendirmesi gerekir.
