Kulak çınlaması ya da tinnitus, dışarıda gerçek bir ses kaynağı olmadığı hâlde zil, uğultu, vızıltı, tıslama veya başka bir ses duyulmasıdır. Gürültüye maruz kalma ve işitme kaybı sık ilişkili durumlardır; kulak kiri, bazı ilaçlar, çene eklemi sorunları ve farklı kulak hastalıkları da katkıda bulunabilir. Tek taraflı yeni çınlama, ani işitme kaybı, şiddetli baş dönmesi veya nabızla uyumlu ses duyulması KBB değerlendirmesi gerektirir.
Tinnitus nasıl bir ses olarak duyulur?
Kişiler çınlamayı farklı biçimlerde tarif edebilir:
- Zil sesi,
- Vızıltı,
- Tıslama,
- Uğultu,
- Motor veya elektrik sesi,
- İnce yüksek frekanslı ton,
- Kalp atışı veya nabız sesi.
Ses bir kulakta, iki kulakta veya başın içinde hissedilebilir. Sürekli olabilir ya da aralıklarla ortaya çıkabilir.
Kulak çınlamasının en sık nedenleri nelerdir?
İşitme kaybı
İç kulaktaki duyusal hücreler yaş veya gürültü nedeniyle zarar gördüğünde işitme sinyallerinin beyinde işlenişi değişebilir ve tinnitus ortaya çıkabilir.
Gürültü maruziyeti
Konser, kulaklıkla yüksek ses, iş makineleri veya silah sesi gibi yoğun gürültüler tinnitus ve işitme kaybına neden olabilir. Tek bir çok şiddetli ses bile kalıcı hasar oluşturabilir.
Kulak kiri
Dış kulak yolunu tıkayan yoğun kulak kiri işitmeyi etkileyebilir ve tinnitus hissini artırabilir. Kulak kiri güvenli şekilde temizlendiğinde bazı kişilerde çınlama azalabilir.
Orta ve iç kulak hastalıkları
Orta kulakta sıvı, enfeksiyon, otoskleroz veya Ménière hastalığı gibi durumlar çınlamaya eşlik edebilir.
İlaçlar
Bazı ilaçlar tinnitusla ilişkilidir. Risk doz ve ilaç grubuna göre değişebilir. Reçeteli ilaçlar doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Çene eklemi ve kas sorunları
Diş sıkma ve temporomandibular eklem sorunları bazı kişilerde çınlamayı tetikleyebilir veya artırabilir.
Tek taraflı kulak çınlaması neden önemlidir?
İki kulakta benzer hafif çınlama yaşa veya gürültüye bağlı işitme kaybında sık görülebilir. Buna karşılık yalnızca bir kulakta yeni başlayan veya belirgin biçimde tek taraflı tinnitus daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Nadiren işitme siniriyle ilişkili hastalıklar tek taraflı tinnitus ve asimetrik işitme kaybıyla ortaya çıkabilir. Bu, tek taraflı çınlaması olan herkesin ciddi hastalığı olduğu anlamına gelmez; ancak işitme testi önemlidir.
Nabız gibi atan kulak çınlaması nedir?
Kalp atışıyla aynı ritimde duyulan sese pulsatil tinnitus denir. Bu tip tinnitus damarsal yapılardaki kan akımıyla ilişkili olabilir.
Pulsatil tinnitus klasik sürekli çınlamadan farklı değerlendirilir. Özellikle yeni başladıysa veya tek taraflıysa doktor muayenesi gerekir ve gerektiğinde damar yapılarını inceleyen görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Ani işitme kaybıyla birlikte çınlama neden acildir?
Ani sensörinöral işitme kaybı, saatler veya birkaç gün içinde gelişen belirgin işitme azalmasıdır. Kulakta dolgunluk, baş dönmesi ve tinnitus eşlik edebilir.
NIDCD ani işitme kaybını tıbbi acil durum olarak değerlendirir. Kişiler bunu bazen “kulak kiri oldu” veya “kulağım tıkandı” diye düşünerek bekletebilir. Oysa erken değerlendirme tedavi açısından önemlidir.
Bir kulakta aniden işitme azaldıysa aynı gün KBB değerlendirmesi uygun olur.
Kulak çınlaması nasıl değerlendirilir?
KBB muayenesinde:
- Dış kulak yolu,
- Kulak zarı,
- Orta kulak bulguları,
- Burun ve boğaz bölgesi,
- Gerekli olduğunda çene eklemi
değerlendirilir.
Odyometri, yani işitme testi tinnitus değerlendirmesinin önemli parçalarından biridir. Tek taraflı veya asimetrik işitme kaybı varsa doktor ileri test veya MR gibi görüntüleme yöntemleri önerebilir.
Tinnitusun tedavisi var mı?
Tedavi altta yatan nedene göre değişir. Kulak kiri, orta kulak sıvısı veya belirli ilaç yan etkisi gibi düzeltilebilir bir neden varsa öncelik buna yönelik tedavidir.
Kalıcı tinnitus için herkeste işe yarayan tek bir ilaç yoktur. Tedavi çınlamanın yaşam üzerindeki etkisini azaltmaya odaklanır.
İşitme cihazları
İşitme kaybı olan kişilerde çevresel sesleri daha iyi duymak tinnitusun fark edilmesini azaltabilir.
Ses terapisi
Düşük seviyeli arka plan sesleri, beyaz gürültü veya doğa sesleri özellikle sessiz ortamda çınlamayı daha az belirgin hâle getirebilir.
Bilişsel davranışçı terapi
Çınlamanın sesini doğrudan ortadan kaldırmasa da tinnitusun yarattığı stres, uykusuzluk ve yaşam kalitesi etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.
Uyku ve stres yönetimi
Yorgunluk ve stres tinnitusun daha belirgin algılanmasına neden olabilir. Düzenli uyku ve stres yönetimi semptom kontrolünü destekler.
Kafein tamamen kesilmeli mi?
Kafein ve tinnitus ilişkisi kişiden kişiye değişir. Her tinnitus hastasının kahve veya çayı tamamen bırakması gerektiğini gösteren tek tip bir kural yoktur.
Belirli içeceklerin semptomu artırdığı fark ediliyorsa kontrollü azaltma denenebilir. Ani ve aşırı kafein kesilmesi baş ağrısı ve yoksunluk belirtileri oluşturabilir.
Kulaklık kullanımı çınlamayı artırır mı?
Sorun kulaklığın kendisinden çok ses seviyesi ve maruziyet süresidir. Uzun süre yüksek sesle müzik dinlemek işitme hasarı ve tinnitus riskini artırabilir.
Gürültülü ortamlarda uygun işitme koruyucuları kullanmak ve kişisel ses cihazlarında daha düşük ses düzeylerini tercih etmek önemlidir.
Hangi durumlarda KBB uzmanına başvurulmalı?
- Çınlama sürekli veya rahatsız ediciyse,
- Tek taraflıysa,
- İşitme kaybı eşlik ediyorsa,
- Baş dönmesi veya denge sorunu varsa,
- Nabızla aynı ritimdeyse,
- Yeni bir ilaç sonrasında başladıysa,
- Günlük yaşam veya uykuyu belirgin etkiliyorsa
değerlendirme önerilir.
Ani işitme kaybında beklenmemelidir.
Sonuç
Kulak çınlaması yaygın bir belirtidir ve çoğu zaman işitme sistemiyle ilişkili değişikliklerle ortaya çıkar. Ancak tek taraflı, nabızla uyumlu veya ani işitme kaybıyla birlikte olan tinnitus farklı değerlendirilmelidir. Kalıcı çınlamada amaç yalnızca sesi “susturmak” değil, altta yatan nedeni belirlemek ve tinnitusun yaşam üzerindeki etkisini azaltmaktır.
