Göz kuruluğu, gözyaşının miktarı yetersiz olduğunda veya gözyaşı tabakası göz yüzeyinde yeterince dengeli kalamadığında ortaya çıkabilir. Yanma, batma, kumlanma hissi, kızarıklık, ışık hassasiyeti, sulanma ve gelip giden bulanık görme sık yakınmalardır. Uzun süre ekran kullanımı, yaş, kuru ortam, kontakt lensler, bazı ilaçlar ve çeşitli göz veya sistemik hastalıklar kuru göze katkıda bulunabilir.
Gözyaşı tabakası neden önemlidir?
Her göz kırpmada gözyaşı kornea ve konjonktiva üzerine yayılır. Gözyaşı filmi:
- Göz yüzeyini nemli tutar,
- Optik yüzeyi düzgünleştirerek net görmeye katkıda bulunur,
- Göz kapağı ile kornea arasındaki sürtünmeyi azaltır,
- Göz yüzeyinin savunmasına yardımcı olur.
Gözyaşı bezleri, göz kapağındaki meibomian bezleri ve göz yüzeyi hücreleri bu sistemin farklı parçalarını oluşturur.
Göz kuruluğunun belirtileri nelerdir?
Kuru göz hastaları farklı yakınmalar tarif edebilir:
- Yanma ve batma,
- Kum veya yabancı cisim hissi,
- Kızarıklık,
- Göz yorgunluğu,
- Işığa hassasiyet,
- Kontakt lens kullanımında rahatsızlık,
- Okuma veya ekran kullanırken zorlanma,
- Göz kırpınca geçici düzelen bulanık görme,
- Fazla sulanma.
Sulanan gözün kuru olamayacağı düşünülür; oysa göz yüzeyindeki tahriş refleks olarak sulu gözyaşı üretimini artırabilir. Bu gözyaşı her zaman kaliteli ve kalıcı nemlendirme sağlamaz.
Bilgisayar ve telefon kullanımı göz kuruluğunu artırır mı?
Evet, özellikle uzun süre kesintisiz ekran kullanımı belirtileri artırabilir. Ekrana yoğunlaşırken göz kırpma sıklığı azalır ve göz kırpmalar daha eksik olabilir. Bu durum gözyaşının daha hızlı buharlaşmasına yol açar.
Uzun ekran süresinde:
- Düzenli aralar vermek,
- Bilinçli olarak tam göz kırpmak,
- Ekranı göz seviyesinden bir miktar aşağıda tutmak,
- Klimanın veya vantilatörün doğrudan göze üflemesini önlemek,
- Ortamın çok kuru olmamasına dikkat etmek
yararlı olabilir.
Ekran süresini azaltmakla düzelmeyen yakınmalar başka nedenler açısından değerlendirilmelidir.
Göz kuruluğunun başlıca nedenleri nelerdir?
Kuru göz iki ana mekanizmayla gelişir: gözyaşı üretiminin azalması ve gözyaşının hızlı buharlaşması. Pek çok hastada bu iki mekanizma birlikte bulunur.
Yaşa bağlı değişiklikler
Gözyaşı üretimi ve göz yüzeyi yapısı yaşla birlikte değişebilir. Bu nedenle kuru göz ileri yaşlarda daha sık görülür.
Meibomian bez disfonksiyonu
Göz kapağı kenarındaki meibomian bezleri gözyaşının yağ tabakasını üretir. Bu bezler yeterli yağ salgılamadığında gözyaşı daha hızlı buharlaşır. Kapak kenarında kabuklanma ve blefarit de eşlik edebilir.
Kontakt lens kullanımı
Kontakt lens gözyaşı filminin davranışını etkileyebilir. Uzun kullanım süresi, uygun olmayan lens veya göz yüzeyi sorunu kuruluk yakınmalarını artırabilir.
Çevresel etkenler
Klima, kalorifer, rüzgâr, düşük nem, sigara dumanı, hava kirliliği ve uzun ekran kullanımı buharlaşmayı artırabilir.
İlaçlar ve sistemik hastalıklar
Bazı antihistaminikler, antidepresanlar ve farklı ilaç grupları kuru göze katkıda bulunabilir. Sjögren sendromu gibi romatolojik hastalıklar, hormonal değişiklikler ve bazı dermatolojik durumlar da gözyaşı sistemini etkileyebilir.
Reçeteli ilaçlar göz kuruluğu yaptığı düşünülerek doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.
Göz kuruluğu nasıl teşhis edilir?
Göz doktoru belirtilerin süresini, ekran ve çalışma alışkanlıklarını, kontakt lens kullanımını, ilaçları ve bilinen hastalıkları sorgular. Biyomikroskop muayenesinde göz kapakları, kirpik dipleri, kornea ve konjonktiva incelenir.
Gerekli olduğunda:
- Gözyaşı kırılma zamanı,
- Kornea ve konjonktivayı boyayan testler,
- Schirmer gibi gözyaşı miktarı testleri,
- Meibomian bezlerinin değerlendirilmesi,
- Gözyaşı osmolaritesi veya inflamasyon testleri
kullanılabilir.
Tek bir test her kuru göz tipini açıklamadığından bulgular birlikte yorumlanır.
Suni gözyaşları birbirinden farklı mıdır?
Evet. Koruyucu içeren ve içermeyen, daha akışkan veya jel kıvamında, yağ tabakasını destekleyen ya da farklı nemlendirici moleküller içeren ürünler vardır.
Sık damla kullanan kişilerde koruyucu maddeler göz yüzeyini tahriş edebilir. Bu nedenle uzun süre ve sık kullanım gereken hastalarda koruyucusuz ürünler tercih edilebilir. Ürün seçimi kuru gözün tipine göre yapılmalıdır.
Göz kuruluğu tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi nedene ve şiddete göre basamaklandırılır.
Çevresel düzenlemeler
Ekran molaları, hava akımını azaltma, uygun ortam nemi ve sigara dumanından uzak durma temel önlemlerdir.
Gözyaşı destekleri
Suni gözyaşı ve jel ürünleri semptomları azaltabilir.
Göz kapağı bakımı
Meibomian bez sorunu veya blefarit varsa doktor önerisiyle sıcak kompres ve kapak hijyeni uygulanabilir.
Reçeteli damlalar
İnflamatuvar kuru gözde siklosporin veya benzeri reçeteli tedaviler değerlendirilebilir. Bu ilaçlar her hasta için uygun değildir.
Punktum tıkaçları
Seçilmiş hastalarda gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun kalması için gözyaşı kanallarının çıkışına küçük tıkaçlar yerleştirilebilir.
Kontakt lens kullanıcıları nelere dikkat etmeli?
Kuruluk lensle artıyorsa lens tipi, kullanım süresi, solüsyon ve göz yüzeyi birlikte değerlendirilmelidir. Kontakt lensle uyumak, önerilen kullanım süresini aşmak ve hijyen kurallarına uymamak enfeksiyon riskini artırır.
Kızarık, ağrılı ve ışığa hassas bir gözde lens kullanmaya devam etmek uygun değildir. Bu belirtiler kornea enfeksiyonu gibi acil değerlendirilmesi gereken bir durumu düşündürebilir.
Hangi belirtiler sadece kuruluk değildir?
Göz kuruluğu genellikle hafif-orta düzeyde yanma ve batma yapar. Aşağıdaki belirtiler varsa farklı ve daha ciddi nedenler araştırılmalıdır:
- Ani görme kaybı,
- Şiddetli göz ağrısı,
- Belirgin ışık hassasiyeti,
- Travma,
- Gözde kimyasal madde teması,
- Kontakt lens kullanıcısında yoğun kızarıklık ve ağrı.
Bu durumlarda hızlı göz muayenesi gerekir.
Sonuç
Göz kuruluğu görme kalitesini ve günlük yaşam konforunu etkileyebilen kronik bir göz yüzeyi hastalığıdır. Rastgele kızarıklık giderici damlalar kullanmak yerine kuru gözün tipi ve nedeni belirlenmelidir. Kalıcı kuruluk, kontakt lens intoleransı veya görmede değişiklik varsa göz hastalıkları muayenesi uygun olur.
