Adet düzensizliği; adetlerin beklenenden sık veya seyrek gelmesi, kanama süresinin belirgin değişmesi ya da kanama miktarının kişinin alışılmış düzeninden farklı olması şeklinde görülebilir. Gebelik, yumurtlama bozuklukları, polikistik over sendromu, tiroit hastalıkları, miyom ve polipler, kilo değişiklikleri, yoğun stres ve bazı ilaçlar olası nedenler arasındadır. Tekrarlayan düzensizlik, çok yoğun kanama, menopoz sonrası kanama veya gebelik ihtimali varsa kadın hastalıkları ve doğum uzmanı değerlendirmesi gerekir.
Adet düzensizliği ne demektir?
Anormal uterin kanama yalnızca “adetin gecikmesi” anlamına gelmez. Kanamanın:
- Sıklığının,
- Düzeninin,
- Süresinin,
- Miktarının
alışılmış örüntünün dışına çıkması değerlendirilir.
Döngülerin belirgin şekilde uzaması, çok sık kanama, ara kanama, cinsel ilişki sonrası kanama veya olağandan uzun ve yoğun adetler farklı nedenlere sahip olabilir.
Adet döngüsü nasıl oluşur?
Beyin, hipofiz bezi, yumurtalıklar ve rahim arasında hormonlarla yönetilen bir iletişim vardır. Yumurtlama olduğunda östrojen ve progesteron düzeylerindeki değişiklikler rahim iç tabakasını etkiler. Gebelik oluşmazsa rahim iç tabakası adet kanamasıyla dökülür.
Bu sistemin herhangi bir aşamasındaki değişiklik döngüyü etkileyebilir. Bu nedenle adet düzensizliği yalnızca rahimle ilgili bir sorun olmayabilir.
Adet düzensizliğinin yaygın nedenleri nelerdir?
Gebelik
Üreme çağında adet gecikmesi değerlendirilirken gebelik ihtimali ilk dışlanması gereken durumlardan biridir. Korunma yöntemi kullanılıyor olsa bile hiçbir yöntem yüzde yüz etkili değildir.
Yumurtlama bozuklukları
Düzenli yumurtlama olmadığında rahim iç tabakası düzensiz biçimde kalınlaşıp dökülebilir. Bu durum seyrek, sık veya uzun süren kanamalara neden olabilir.
Polikistik over sendromu
Polikistik over sendromunda yumurtlama düzensiz olabilir. Seyrek adet, akne, tüylenme artışı ve kilo sorunları eşlik edebilir. Tanı yalnızca ultrasonda çok sayıda folikül görülmesine dayanmaz; klinik ve hormonal bulgular birlikte değerlendirilir.
Tiroit hastalıkları
Tiroit hormonlarının fazla veya az çalışması adet sıklığını ve miktarını etkileyebilir. Bu nedenle uygun hastalarda TSH gibi kan testleri istenebilir.
Prolaktin yüksekliği
Prolaktin hormonunun yüksek olması yumurtlamayı baskılayabilir. Adet düzensizliğine göğüsten süt benzeri akıntı eşlik edebilir.
Miyom ve polipler
Rahim içi polipler ve miyomlar özellikle yoğun, uzun veya ara kanama yapabilir. Miyomların etkisi yalnızca büyüklüğüne değil, rahim iç tabakasına yakınlığına da bağlıdır.
Kilo değişiklikleri ve yoğun egzersiz
Hızlı kilo kaybı, düşük vücut ağırlığı veya çok yoğun fiziksel antrenman yumurtlamayı durdurabilir. Obezite ise hormonal dengenin değişmesine ve düzensiz kanamaya katkıda bulunabilir.
Stres
Yoğun fiziksel veya psikolojik stres hormonal sistemi etkileyebilir. Bununla birlikte aylarca süren düzensizliği yalnızca “stresten” diye açıklamak başka nedenlerin gözden kaçmasına yol açabilir.
İlaçlar ve doğum kontrol yöntemleri
Hormonal doğum kontrol yöntemlerinin özellikle ilk aylarında ara kanama görülebilir. Kan sulandırıcılar ve bazı diğer ilaçlar da kanama miktarını etkileyebilir.
Ergenlikte adet düzensizliği normal mi?
İlk adetlerden sonraki yıllarda hormonal sistemin olgunlaşması nedeniyle döngüler daha düzensiz olabilir. Buna rağmen çok uzun süre adet görmeme, aşırı kanama, ciddi kansızlık belirtileri veya günlük yaşamı bozan ağrı değerlendirilmelidir.
Ergenlerde yoğun kanamanın altında pıhtılaşma bozuklukları gibi nedenler de bulunabilir. Özellikle ilk adetlerden itibaren çok yoğun kanama öyküsü varsa doktorla paylaşılmalıdır.
Menopoza yaklaşırken düzensizlik olur mu?
Perimenopoz döneminde yumurtlama düzensizleşebilir ve adet aralıkları değişebilir. Ancak 40 yaş sonrası ortaya çıkan yeni kanama düzensizlikleri yalnızca “menopoz yaklaşıyor” diye kabul edilmemelidir.
Özellikle menopozdan sonra meydana gelen herhangi bir vajinal kanama değerlendirilmelidir.
Adet kanaması ne zaman çok yoğun sayılır?
Günlük hayatta kan miktarını mililitre olarak ölçmek zordur. Bunun yerine şu pratik belirtiler kullanılır:
- Ped veya tamponu çok sık değiştirme ihtiyacı,
- Gece koruyucu değiştirmek zorunda kalma,
- Aynı anda iki ürün kullanma ihtiyacı,
- Büyük pıhtılar,
- Kanamanın iş veya günlük yaşamı engellemesi,
- Halsizlik, baş dönmesi, nefes darlığı veya çarpıntı.
Uzun süreli yoğun kanama demir eksikliği ve kansızlığa neden olabilir.
Ara kanama neden olur?
Adetler arasında lekelenme veya kanama hormonal değişiklikler, doğum kontrol yöntemleri, polipler, enfeksiyonlar, rahim ağzı hastalıkları ve gebelikle ilişkili durumlar dahil birçok nedenle görülebilir.
Tekrarlayan ara kanama, özellikle cinsel ilişki sonrası kanama veya menopoz sonrası kanama muayene gerektirir.
Adet düzensizliği nasıl değerlendirilir?
Doktor öncelikle:
- Son adet tarihini,
- Döngü aralığını,
- Kanama süresini ve miktarını,
- Gebelik ihtimalini,
- Kullanılan ilaçları,
- Kilo değişikliklerini,
- Eşlik eden ağrı, akıntı veya hormonal belirtileri
sorgular.
Gerekli olduğunda gebelik testi, tam kan sayımı, tiroit ve diğer hormon testleri, pelvik ultrasonografi ve rahim ağzı değerlendirmesi yapılabilir. Belirli yaş ve risk gruplarında rahim iç tabakasından örnekleme gerekebilir.
Her hastaya tüm testlerin yapılması gerekmez; incelemeler kişisel risklere göre seçilir.
Tedavi nasıl planlanır?
Tedavinin amacı yalnızca kanamayı “düzene sokmak” değildir. Altta yatan nedeni tedavi etmek, kansızlığı önlemek ve kişinin doğurganlık planını göz önünde bulundurmak gerekir.
Nedene göre:
- Hormonal tedaviler,
- Hormon içermeyen kanama azaltıcı ilaçlar,
- Demir desteği,
- Polip veya miyomlara yönelik girişimler,
- Tiroit veya başka endokrin hastalıkların tedavisi,
- Gerektiğinde cerrahi yöntemler
kullanılabilir.
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Çok yoğun kanamayla birlikte:
- Bayılma veya bayılacak gibi olma,
- Ciddi baş dönmesi,
- Nefes darlığı,
- Çarpıntı,
- Şiddetli karın ağrısı,
- Gebelik ihtimali
varsa hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
Gebelik sırasında kanama dış gebelik, düşük tehdidi veya başka gebelik komplikasyonlarıyla ilişkili olabileceği için ayrıca değerlendirilmelidir.
Adet takibi neden faydalıdır?
Telefon uygulaması veya basit bir takvimle:
- Adetin başlangıç ve bitiş tarihi,
- Kanama yoğunluğu,
- Ara kanamalar,
- Ağrı,
- Kullanılan ilaçlar,
- Eşlik eden baş ağrısı veya hormonal belirtiler
not edilebilir. Bu kayıtlar tanı koymaz ancak hekimin örüntüyü anlamasına yardımcı olur.
Sonuç
Adet düzensizliği çok farklı nedenlere bağlı bir belirtidir. Tek bir gecikme her zaman hastalık anlamına gelmez; buna karşılık tekrarlayan düzensizlik, aşırı kanama, ara kanama veya menopoz sonrası kanama göz ardı edilmemelidir. Değerlendirme kişinin yaşı, gebelik ihtimali, tıbbi geçmişi ve kanama örüntüsüne göre kişiselleştirilir.
